سه شنبه 24 فروردین 1400

ثبت جغرافیایی نازک کاری استان کردستان

 

نازک کاری

یکی از مهم­ترین صنایع دستی استان کردستان نازک­کاری چوب است . پایه و اساس نازک­کاری روکش کردن طرح­های و نقش­های آماده شده از چوب­های جنگلی و خوش نقش براساس طرح از قبل تعیین شده است. شهر سنندج از مراکز مهم نازک کاری ایران و بلکه دنیا است. اندیشه سالم، مهارت، ظرافت و زیبایی، ابتکار و سلیقه در نازک کاری سنندج حرف اول را می­زند. گره­های گردو و سنجد که بسیار زیبا و پرنقش­اند در دستان ماهر و با ذوق هنرمندان سنندجی مثل موم است، یعنی به هر صورت و شکلی که بخواهند در می­آورند. علاوه بر مهارت استاد کاران سنندجی، تنوع و زیبایی گره­های گردو و سنجد باعث زیبایی دو چندان این محصولات شده است. محصولات تولید شده توسط نازک کاران سنندجی اشیایی چون؛ تخته نرد، عصا، کیف زنانه، رحل قرآن، میز شطرنج، قلمدان، قاب عکس، جعبه جواهرات، جاسیگاری، شكلات خوري، رویه میز، وسایل زینتی مثل گردنبندهای ظریف، انگشتر و غیره ...

ابزار و اشياء

میز کار -ابزار رندیدن و صاف کردن-رنده- رندۀ یک تیغ رندۀ دو تیغ رندۀ پرداخت ابزارهای سائیدن وسایل سوراخ کاری گاز انبر کولیس پیچ گوشتی خط کش تیره دار سمبه چکش گونیا لیسه کاردک چرخ سمباده پرگار سنگ زبر و نرم گیره­های دستی

ابزارهای برش و قطع کردن (اره دستی دم روباهی اره دستی ساده اره کلافی

مکان­هاي وابسته:

1-کارگاه چوب بری جهت تأمین مواد اولیه قطعه قطعه کردن چوب­های مورد نیاز.

2-کارگاه­های رنگ : الف- کارگاه­های ویژه­ای است که به منظور انجام خدمات نهایی محصولات نازک­کاری فعالیت

 می­کنند.ب-  عموماً اعمال رنگ­های رزینی(مورد استفاده در این کار)دارای شرایط خاص وتبحرلازم می­باشد که کارگاه­هایی به همین منظور فعالیت می­کنند.

تاريخچه و قدمت

نازک­کاری در سنندج حدود یک قرن و نیم سابقه دارد و به گفته استادکاران نازک­کار، بانی و بنیانگذار این هنر زیبا در سنندج، استاد نعمت الله پدر مرحوم مجید نعمتیان بوده است، این هنر در سنندج ابتدا با وسایل ساده و ابتدایی و در عین حال زیبا انجام می­شده است و حتی در آن زمان هنرمندان نازک­کار، میز کار نداشته­اند و روی زمین می­نشسته و کار انجام می دادند، تا اینکه در سال 1342 اولین میزکار، توسط استاد عبدالحمید نعمتیان نوه­ی استاد نعمت­الله، به شهر سنندج آورده شده و از آن زمان به بعد کم کم ابزارها و امکانات بیشتر شده و از مشکلات کاری آنها کم کم کاسته شده است.

به روایت : تاریخچه­ی نازک­کاری به 5 یا 6 هزار سال پیش بر می­گردد واولین بار در اهرام ثلاثه مصر استفاده شده است.

منابع: تحقیق و پژوهشی بر هنرهای سنتی سنندج – تألیف: آقای صادق ایوبی

       شناخت هنرهای چوبی – تألیف: آقای حسین یاوری

 در زمان خسروپرویز و پادشاهان ایرانی این کار روند خوبی داشته و اکنون هم روند خوبی دارد. بخصوص در مناطق کردستان و همچنین در این منطقه کسانی که به طور مداوم در کارگاههای خود با تقلید از استادان و خواندن کتابهای قدیمی که مربوط به آن زمان در مورد ساخت و بازی تخته نرد است انجام می­دهند.

در زمان خسروپرویز یکی از پادشاهان روم بازی شطرنج را به همراه وزیر خود به دربار خسروپرویز می­فرستد. به این منظور که اگر توانستند این بازی را انجام دهند و معادلۀ آن را پیدا کنند به آنها یک امتیاز خوبی تعلق خواهد گرفت. در غیر این صورت امتیاز به رومی­ها باید داده شود. و برای حل این بازی مدت زمان خاصی را مبنای حل قرار دادند. خسروپرویز هم دانایان و عالمان دربار خود را گرد خود جمع کرده بود و از آنها برای حل این بازی یاری خواسته بود. مدت زمان رو به تمام شدن بود که یکی از وزیران خسروپرویز این بازی شطرنج را انجام می­دهد و شادی در دربار اوج می­گیرد. همزمان با حل این بازی، بازی دیگری به همراه شطرنج به دربار رومیان می­فرستد و در جواب حلّ این مسئله از رومیان می­خواهد که این بار آنها این بازی را انجام دهند و چگونگی انجام دادن آن را برای ایرانیان توضیح دهند و بازی را که این وزیر چابک به دربار رومیان می­فرستد بازی نبود جز بازی تخته نرد و مدت زمان انجام بازی تمام شد ولی رومی­ها نتوانستند این بازی را انجام دهند و در نتیجه این مسابقۀ فکری به نفع ایرانیان تمام و از آن زمان بازی تخته نرد در بین ایرانیان جای خود را باز نموده است.

    چوب مورد نیاز برای نازک­کاری (بیشتر تخته نرد) از مناطق جنگلی­کوهستانی اطراف­کردستان(بانه کرمانشاه -  ایلام و ...) آورده می­شود. چوب­های مورد استفاده در این رشته، بخش عمدۀ آن گردو و نیز گلابی، سنجد، کیکم، کاج، توسکا، و چنار است.

در ساخت محصولات نازککاری به طور عمده سریشم سرد و گرم، لاک الکل، لاک سلولزی و کیلر استفاده می­شود. برای ساخت محصول نازک­کاری، ابتدا الوارهای خریداری شده را درکارخانه­ی چوب­بری به قطعات مورد نظر تبدیل می­کنند وسپس در کارگاه­های کوچکتر با اره­ی دستی یا اره­ی برقی آنها را به قطعات کوچکتر تبدیل می­کنند و برای ساخت محصولات مورد نظر بکار می­برند. در شهر سنندج بیشترین محصول نازک­کاری، تخته نرد سازی می­باشد. که اصول کار به شرح زیر می­باشد:

رنگ چوب­ها اکثر مواقع با هم فرق می­کند معمولاً از طیف خاص سیاه و سفید تشکیل می­شود و بخش عمدۀ آن قهوه­ای رنگ می­باشد. رنگ چوب به سن چوب­ ربط دارد. چوب سفید جوان­تر است و به مرور زمان تیره می­شود. چوب­های بالای 500 و 400 سال چوب­های مرغوب می­باشند. این چوب­ها چون در منطق کوهستانی هستند و هرچه سن آنها بالا می­رود بخاطر مبارزه­ی بیشتر با طبیعت، مقاوم­تر می­شوند و حالتهای نقش و نگار روی آنها بوجود می­آید. بسته به اندازه­ی کار قطع چوب انتخاب می­شود باید اجازه داده شود چوب کاملاً خشک شود. چوب را در سایه و جایی که هوا (رطوبت) به آن نخورد نگهداری می­شود. بعضی از چوب­ها که دارای آفت و پوسیده است مورد استفاده قرار می­گیرد. استفاده از چوب­های سیاه و گران در موارد استثنایی استفاده می­شود چون خاص این منطقه نمی­باشد.